Opaal is een van de meest intrigerende en betoverende edelstenen die de aarde te bieden heeft. Met zijn unieke kleurenspel en mysterieuze uitstraling, heeft deze steen fascinatie gewekt bij juweliers, verzamelaars en liefhebbers van edelstenen over de hele wereld.
De oorsprong van opaal, de chemische samenstelling, het fenomeen van het opaliseren en de verschillende kwaliteiten die juweliers in overweging moeten nemen bij het selecteren van deze bijzondere steen en hierop de waarde kennen.
Oorsprong van Opaal
Opaal is een minerale vorm van silica, die voorkomt in verschillende delen van de wereld. De meest bekende locaties voor het delven van opaal zijn Australië, Ethiopië, Mexico en de Verenigde Staten. De ontdekking van opaal in Australië in de 19e eeuw heeft een revolutie teweeggebracht in de opaalindustrie, waardoor het land nu de grootste producent van deze edelsteen ter wereld is geworden.
De oorsprong van opaal gaat terug tot miljoenen jaren geleden, toen silica in de vorm van gel rondcirkelde in een vochtige omgeving. Na verloop van tijd, en door een combinatie van geologische processen zoals temperatuurveranderingen en druk, werd deze gel omgezet in de prachtige steen die we vandaag de dag kennen. De unieke vormen en patronen die in opaal worden aangetroffen, zijn het resultaat van de ordening van silica-kristallen, die licht op een bijzondere manier breken en weerkaatsen.
Chemische Samenstelling
Opaal is voornamelijk samengesteld uit siliciumdioxide (SiO₂) met een variabel watergehalte dat kan oplopen tot 21%. Dit maakt opaal een hydratatievorm van siliciumdioxide. De chemische samenstelling is verantwoordelijk voor de diversiteit aan kleuren en patronen die in opalen te zien zijn. De aanwezigheid van sporen van andere elementen, zoals ijzer, koper of mangaan, kan ook bijdragen aan de kleurvariaties van de steen.
De unieke interne structuur van opaal, die bestaat uit een netwerk van microscopische siliciumkristallen, speelt een cruciale rol in het creëren van het opvallende kleurenspel dat zo kenmerkend is voor deze steen. Dit kleurenspel komt voort uit interferentie van licht, dat wordt gebroken en weerkaatst door deze kleine kristallen.
Zijn hardheid volgens Mohs’schaal bedraagt 5,50 tot 6,5. Zijn soortelijk gewicht gaat van 2,1 tot 2,2. Opaal is enkelbreking, maar variëren van 1,44 tot 1,46. Opaal heeft geen dispersie en ook geen pleochroïsme en de breuk is schelpvormig.
Wat is Opaliseren?
Opaliseren is een term die verwijst naar het proces waarbij opaal zijn karakteristieke glans en kleurenspel ontwikkelt. Dit fenomeen is te danken aan de interne structuur van de steen, die de interactie van licht met de microscopische silica-kristallen mogelijk maakt. Wanneer licht op de opaal valt, wordt het gebroken en weerkaatst op verschillende manieren, wat resulteert in de schitterende kleuren die we zo vaak associëren met deze edelsteen.
Met opalisatie bedoelt men ook het melkachtige aspect van de gewone opaal maar kan ook aangetroffen worden bij andere kleurstenen.
Er zijn verschillende vormen van opaliseren, afhankelijk van de ordening van de silica-kristallen. De meest voorkomende vormen zijn:
- Hydrofiele opalen: Deze opalen bevatten een hoger watergehalte en hebben een zachtere uitstraling met een subtiel kleurenspel.
- Hydrofoob opalen: Deze opalen hebben een lager watergehalte en vertonen vaak een levendiger en intenser kleurenspel, ook edelopaal genoemd.
- Boulder opalen: Deze opalen komen uit Australië en zijn nog steeds verbonden met hun moedersteen, wat resulteert in unieke patronen en texturen.
- Vuuropaal of Mexicaanse opalen: Deze opalen zijn vaak transparant en hebben een mooi, vurig kleurenspel, van felgeel, oranje tot rood. Een steen tussen 5 en 10 karaat in topkwaliteit betaalt men snel tussen de 500 en 600$ per karaat.
Edelopaal geeft irisatie en/of opalisatie. Opalisatie mag niet verward worden met opalescentie, deze laatste is een melkachtig aspect van bepaalde soorten (goedkopere) opalen en sommige andere edelstenen.
In edelopaal heeft men prachtige irisatie dat veroorzaakt wordt door de invallende lichtstraal op een perfect georganiseerde structuur samengesteld uit silicium bolletjes of staafjes met een diameter van 150 tot 300 nanometer, alleen zichtbaar met een elektronenmicroscoop. In de edelopalen zijn die van regelmatige grootte en opstapeling zodat zij smalle openingen vertonen waar de lichtstralen worden gediffracteerd in een uitzonderlijk kleuren palet.
“black opal” met oranje en rode “play of color” kleurspel met andere kleuren van een 10 karaat halen op de groothandelsmarkt vlot meer dan 10.000$ per karaat.
Verschillende Kwaliteiten voor Juweliers
Bij het selecteren van opalen voor sieraden, zijn juweliers zich bewust van verschillende kwaliteitscriteria die de waarde en aantrekkingskracht van de steen bepalen. Enkele van de belangrijkste factoren zijn:
De kleur van de opaal is een van de belangrijkste determinanten van kwaliteit. Opaal kan een breed scala aan kleuren vertonen, van wit en zwart tot kleurrijke variaties. De meest gewaardeerde opalen zijn die met een levendig kleurenspel dat in verschillende tinten verschijnt. De zogenaamde “vuur opalen”. De doorzichtigheid van de opaal beïnvloedt ook de kwaliteit. Heldere, transparante opalen zijn Mexicaans, met kleuren gaande van geel, oranje tot vuur rood.
Ondoorzichtige opalen doorgaans melkachtige zijn minder waardevol zijn.
Afwerking
De manier waarop de opaal is geslepen en gepolijst, heeft invloed op de uiteindelijke uitstraling. Een goed geslepen opaal laat het kleurenspel optimaal tot zijn recht komen. Opalen worden altijd in cabochon geslepen of in vrije vormen “freeform”.
Behandelde opalen
Sommige lage kwaliteit van opalen worden geïmpregneerd met koolstofpoeder om meer lichteffect en contrast te bekomen. Anderen worden met een laag epoxy beschermd tegen barsten. Want het “uitdrogen” van opalen is een zwak punt, hiervoor is het best om, zoals bij ivoor, niet rechtstreeks onder spots (etalage) te plaatsen om het risico van barsten te voorkomen.
Er zijn ook doubletten van opaal, een opaal cabochon op een stuk onyx of zwart glas. Ook een stuk edelopaal op gewone opaal.
De herkomst van de opaal kan ook de waarde beïnvloeden. Australische opalen zijn vaak de meest gewilde, maar Ethiopische en Mexicaanse opalen winnen ook aan populariteit. Opaal is niet alleen een prachtige edelsteen, maar ook een fascinerend natuurfenomeen met een rijke geschiedenis en unieke eigenschappen. Het begrijpen van de oorsprong, chemische samenstelling en het opaliseren van opaal helpt juweliers en liefhebbers om de waarde en schoonheid van deze bijzondere steen te waarderen.
Of je nu een juwelier bent die op zoek is naar de perfecte opaal voor een sieraad, of gewoon een liefhebber die meer wil leren over deze betoverende edelsteen, de wereld van opaal blijft een bron van verwondering en inspiratie.